بارها گفته ام و باز هم تکرار می کنم که سیاست و اقتصاد رابطه ی مستقیمی با ادبیات دارد. اوضاع آرام و روبه رشد اقتصاد و یک سیاست حساب شده که به افراد جامعه فرصت هم اندیشی می دهد زمینه ای مناسب برای رشد ادبیات فراهم می کند. زیربنا دانستن اقتصاد و سیاست شاید بن مایه ای مارکسیستی داشته باشد اما ما به وضوح تاثیر این عوامل را بر ادبیات معاصر بارها دیده ایم و اشاره به گوشه ای از آنها می تواند حرف مرا مستدل تر کند. از اواخر قاجار دوره ی شکوفایی ادبی ما آغاز می شود، با روی کار آمدن دیکتاتوری رضاخانی، ادبیات ما در یک سکوت شانزده ساله فرو می رود.نیما دم فرو می بندد.ادیبان مشروطه یکی یکی به باد فنا می روند و یا منزوی می شوند و در عاقبت شری جان می سپارند.هدایت هر چه می نویسد بوی اندوه و انزوا می دهد. با رفتن رضاخان و روی کار آمدن محمدرضای پهلوی جوان و ژست دموکراتیک وی، شعر نو با نیما و شاگردانش رشد می کند.هدایت "حاجی آقا" را می نویسد که سرشار از انگیزه های تغییر است؛ هدایتی که مایوس ترین نویسنده ی معاصر ماست. با خفقان های اواسط دوره ی پهلوی دوم، باز ادبیات ما به دام مالیخولیا و حدیث نفس و درونگرایی می افتد. در سال های پیش از انقلاب و دادن آزادی هایی اجباری از سوی محمدرضا پهلوی، دوباره داستان و شعر ما رو به رشد می نهد. انقلاب شور تازه ای در رگ ادبیات می دواند و خیلی ها از داستان نویسان و شاعران ما جمع گرا می شوند و پوسته ی انزوا و دورنگرایی بیمارگونه ی خود را می شکافند، برای نمونه می توان به هوشنگ گلشیری و اخوان اشاره کرد. هر چند این شور و شوق ها زود فرونشست.
از این برهه هم می گذرم و به سال های اخیر می پردازم. به عنوان کسی که داستان و به ویژه شعر ده سال اخیر ایران را از نزدیک رصد کرده ام، می گویم که ادبیات ما به ویژه در دوران دوم ریاست جمهوری دولت محمود احمدی نژاد در گرداب هولناک تکرار و درون گرایی و مالیخولیا گرفتار آمده بود اما در چند سال اخیر شعر سپید ما روند رو به رشدی از نظر کیفی -و در درجه ی بعد و کم اهمیت تر از نظر کمی-داشته است. البته داستان و رمان مدت زمان بیشتری برای باززایی لازم دارند و من به آینده ی این دو ژانر خوشبینم.این ها چیزی نیست جز آرامش نسبی اقتصادی و آزاداندیشی های بسیار محدود ایجاد شده در جامعه. امیدوارم که ما در سال های پیش رو، دوباره دچار گسست فرهنگی و در خودماندگی های بیمارگونه نشویم.

ساقی امشب چون دگر شب ها مرا می ریز نیز
گر چه مستم کرده ای با این همه پرهیز نیز
لحظه ای بنواز لب با بوسه ای لبدوز باز
در کفم بگذار هان پیمانه ای لبریز نیز
سبز ِآن سرخم چنان جنگل که از صبح بهار
زرد برگ عیش من نتوان کند پاییز نیز
برگ برگ سبز من خاری است در چشم خزان
گر چه خنجر های باد است از سمومش تیز نیز
مستم امشب آنچنان کز هُرم گرم هر نفس
می توانم ابر را سازم ز می گلبیز نیز
مستم از آن مست هایی که ندارد یاد کس
نیست در یادش چو من ساقی شور انگیز نیز
سبز مستم ، سبز مست آیا که می داند که چیست؟
از سیاهی ها فراتر رفته این ناچیز نیز
کشتی می را روان کن تا ببینم چون خورَد
آب از آبی تکان در بحر توفان خیز نیز
مست اگر باشم چنین دیگر نیارد یازدم
دست بر این سینه ی مست آن کفِ خون ریز نیز
مست می خواهم که باشم آی ای ساقی هنوز
می فرو ریز و شکر خندی بدان آمیز نیز

تا چند دقیقۀ دیگر/ این ریل ها راه می افتند و می روند
که برسند به سیم های خاردار
واز آن جا/ به خانۀ علویه خانم
ساعت ِ شماطه دار هم که هی خروس می خواند
پس کی برویم شراب ِ ملک ری بخوریم؟
تا چند شب دیگر/ ماه دوباره برمی گردد
لنگان و زخمی که بگوید: قلاده هیچ چیز خوبی نیست
فردا دوباره ساعت ِ موعود
پرگار به همین نقطه رسیده است
پس کی برویم شراب ملک ری بخوریم؟
زمین دل و روده اش را بالا می آورد
و در حواشی ملکوت قی میکند
مریخ هم که عاشق چشم و ابروی ما نیست
حالا حتی برای گرفتن یک عکس یادگاری هم دیر است
اصلا بگو برویم گوشۀ یک می فروشی هم بنشینیم و
هی بنوشیم و چانه بزنیم
کن فیکون می شود دنیا/ در چشم های این زن لکاته.
چه صبر ایوبی دارند این همه مرد و زن
میان این همه لای و لجن!
چه حوصله ای دارد این پرگار
حتی اگر روز سیزده بدر/ به تو الهام شود یک شیشه شراب...
بهتر نیست آیا گوشۀ اتاقمان بنشینیم و
از روی چهرۀ یک بوزینۀ پیر
زیر درخت سرو
که گزلیک دسته استخوانی به او تعارف بکند
هی نقاشی کنیم فقط
و بدهیم عمویمان ببرد هند، بفروشد
وعاشق مادرمان بشود
ودست بیندازد در گردن ِ مارناگ
و دست بیندازد همۀ دنیا را...
آه...این کافه های مه گرفتۀ دنیا
این مرگ با شیاف پتاسیم
این سنگسار حروف/ چه می خواهند از جانمان؟
وقت آن رسیده که دیگر/ نه خیام بخوانیم
نه نقاشی کنیم فقط
که بدهیم عمویمان ببرد هند، بفروشد
به گدا گشنه های بنارس که نگاه می کنی
این همه زباله، این همه دیوانگی، این همه علویه خانم...
وقت آن رسیده که دیگر
ساعتمان را به وقت پاریس میزان کنیم
درزهای در و پنجره را بگیریم
شیر گاز را باز کنیم و یادمان نرود
کراوات هم بزنیم و بمیریم.
حالا هم
با این همه وقت تنگی
پس کی برویم شراب ملک ری بخوریم؟